1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer

ATARCA EVRİMİNİN KAYIP HALKASI BULUNDU

Evriminin kritik bir aşamasında bulunan atarca (pulsar) X-ışın ile radyo atarcaları arasındaki evrimsel ilişkiyi ortaya koyuyor. 

Millisec_xray_pulsar.jpg

Düşük kütleli X-ışın çift sisteminde bileşeninden üzerine düşen maddeyi toplayan ve etrafında toplanma diski oluşan atarcanın gösterimi (Kaynak: NASA/Dana Berry). 

 Atarcalar, yaydıkları ışınıma ve bu ışınımın kaynağına göre sınıflandırılır. X-ışın atarcaları, bileşeninden kütle ve açısal momentum aktarımının gerçekleştiği atarcalardır. Bu tür atarcalar, etrafında toplanma diski oluşturur ve üzerine düşen madde ile beslenir. Toplanan ve atarcanın üzerine düşen madde ısınır, X-ışın bölgesinde güçlü ışınım yayar. Evriminin ilerleyen aşamalarında atarcanın üzerine toplanan madde miktarı azalmaya başlayınca, ışınımının kaynağı dönen manyetik alan olan bir radyo atarcasına dönüşür. Radyo atarcaları X-ışın atarcalarının evrimlerinin ilerleyen aşamalarında oluştuğuna göre, bu iki tür atarca arasında bir geçiş aşaması olmalıdır. Böylesi bir geçiş aşamasında, atarcanın X-ışın ve radyo evreleri arasında gel-gitler yaşaması beklenir. Ancak günümüze kadar söz konusu geçiş aşamasına ilişkin bir kanıt bulunamamıştı. 

Alessandro Papitto (Uzay Bilimleri Enstitüsü, İspanya) ve araştırma grubu bu iki evrim aşamasının arasında bulunan bir atarca keşfetti. Araştırmacılar, 28 Mart 2013 tarihinde ESA Integral uydusu ile M28 küresel kümesinde bulunan ve X-ışın bölgesinde ışınım yapan atarcanın, aslında daha önceleri bir radyo atarcası olarak tanı kazanan atarca ile aynı kaynak olduğunu farketti. Bunun üzerine atarcanın, hem X-ışın hem de radyo bölgesindeki gözlemlerine devam edildi. Yaklaşık 1 ay süren X-ışın patlamasının ardından birkaç gün içinde kaynaktan yeniden radyo atmaları alınmaya başlandı. Kaynak, birbiriyle evrimsel açıdan ilişkili olduğu düşünülen iki farklı atarca türü arasında uzun zamandır aranan ilişkiyi ortaya koyması bakımından büyük önem taşımaktadır. Ayrıca bu gözlemsel bulgu, X-ışın ve radyo atarcaları arasındaki evrimsel ilişkiyi ortaya koymakla kalmayıp, bu iki evre arasındaki gel-gitlerin ne denli kısa zaman ölçeklerinde gerçekleşebildiğini de göstermektedir. 

Bulgular 26 Eylül 2013 tarihinde Nature isimli dergide yayınlandı. Makaleye ulaşmak için lütfen tıklayınız

 

Kaynaklar:

http://www.nature.com, 26 Eylül 2013  

http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Missing_link_found_between_X-ray_and_radio_pulsars 

http://www.skyandtelescope.com/news25 Eylül 2013